INDEPENDENT.PL - polska kultura niezależna

Na razie nie ma wpisów na blogu

Na razie nie ma żadnych znajomych

• Święto Trybuny Robotniczej 30.06.2007
• 2. Dzień Indii 02.09.2006 11:00 - 02.09.2006 22:00

Na razie nie należy do żadnych grup

Górnośląskim Parku Etnograficznym w Chorzowie Ekspozycja prezentuje na pow. 22 ha, 65 biektów tradycyjnej architektury wiejskiej i małomiasteczkowej z części Górnego Śląska i z Zagłębia Dąbrowskiego, z końca XVIII do poł. XX wieku.

Kolekcja budownictwa składa się z typowych przykładów drewnianej architektury zgrupowanych w formie zagród chłopskich o zróżnicowanym stanie majątkowym gospodarzy oraz obiektów wolno stojących: garbarni, wiatraka, kościoła, karczmy, aresztu, spichlerzy dworskich i kapliczek wkomponowanych w odtworzony mikropejzaż zieleni przyzagrodowej, łąk i pól uprawnych.

Wyposażenie wnętrz obiektów mieszkalnych, gospodarczych, przemysłowych oraz użyteczności publicznej zostało odtworzone zgodne z pierwotnym przeznaczeniem tych pomieszczeń. Natomiast wnętrza spichlerzy dworskich, które mają dużą kubaturę użytkową, zaadaptowano na pomieszczenia, w których prezentowane są stałe
i czasowe wystawy tematyczne.

Ekspozycja sklada się z dwóch częśći prezentujących tradycyjne budownictwo ludowe dwóch regionów: Zagłębia Dąbrowskiego i części Górnego Śląska z wyodrębnionymi podregionami:

1. Podregion Beskidu Śląskiego - obszar położony między miejscowościami Istebną, Jaworzynką i Koniakowem oraz Wisłą i Brenną, zamieszkiwany przez Górali Śląskich. Budownictwo tego podregionu reprezentowane jest przez dwuczłonową zagrodę rolniczo-pasterską bogatego górala z Istebnej, zespół pasterski z Brennej, garbarnię z Koniakowa oraz kapliczkę z Istebnej.

2. Podregion podgórski - geograficzny obszar Pogórza Śląskiego zamieszkiwany przez Lachów Śląskich i Wałachów. Obecnie ekspozycja podregionu podgórskiego składa się z zagrody średniozamożnego chłopa, kuźni, wozówki oraz wolno stojącego pieca chlebowego.

3. Podregion pszczyńsko-rybnicki obejmuje gospodarstwa chłopskie prezentujące różny stan majątkowy gospodarzy: zagrodę bogatego chłopa, zagrodniczą, chałupniczą. W dalszej części ekspozycji usytuowano wiatrak typu paltrak, zagrodę młynarską, kościół, karczmę oraz areszt sołecki.

4. Podregion przemysłowy (obecny Górnośląski Okręg Przemysłowy) w tej części ekspozycji usytuowano zagrodę sołecką, średniozamożnego chłopa oraz kapliczkę szafkową.

5. Podregion lubliniecki - tutaj zlokalizowano zagrodę robotników leśnych, kapliczkę domkową, chałupę zagrodniczą zaadaptowaną na wiejską szkołę z okresu międzywojennego.

Zagłębie Dąbrowskie - reprezentuje w muzeum zagroda bogatego chłopa z kuźnią, chałupa typu małomiasteczkowego, spichlerz plebański i kapliczka słupowa. W roku 2005 zaplanowano posadowienie następnego obiektu – chałupy robotniczej oraz prace związane
z zagospodarowaniem zagrody bogatego chłopa: wyposażenie wnętrz mieszkalnych i gospodarczych, wykopanie i ustawienie zrębowej obudowy naziemnej studni przeniesionej wraz z całą zagrodą, założenie sadu (złożonego ze starych szczepów drzew owocowych)
i utworzenie pasieki złożonej z uli kłodowych.

• Uzupełnieniem ekspozycji drewnianej architektury jest grupa spichlerzy, wśród których znajdują się obiekty dworskie, plebańskie i chłopski.

• Małą architekturę reprezentują: studnie, kapliczki, pasieka, gołębnik słupowy, ogrodzenie dla owiec - koszor, szałas pasterski – kolyba oraz brama wjazdowa.

• Ruchome zabytki (ok.4 tys.) stanowią wyposażenie zaaranżowanych obiektów drewnianych oraz znajdują się na wystawach tematycznych. Muzeum posiada ciekawą kolekcję meblarstwa, utworzoną m.in. z malowanych skrzyń posażnych oraz szaf; zbioru strojów ludowych oraz narzędzi rolniczych i rzemieślniczych.

{---}

Historia skansenu chorzowskiego sięga końca lat 30-tych XX wieku. Pierwotna lokalizacja skansenu planowana była na terenie katowickiego Parku Kościuszki. W 1938 roku przeniesiono do Parku Kościuszki dwa drewniane obiekty z ówczesnego autonomicznego województwa śląskiego - tj. kościół p.w. św. Michała Archanioła ze Syryni (ok. 1510 r.) oraz spichlerz dworski z Gołkowic (1688 r.). Z inicjatywy ówczesnego wojewódzkiego konserwatora zabytków i dyrektora Muzeum Śląskiego w Katowicach – dr Tadeusza Dobrowolskiego planowano we wspomnianym parku zrealizować śląski skansen. Zamierzano umieścić w parku jeszcze typowe chaty wraz z obejściem gospodarskim, zwłaszcza wieloboczną stodołę, wiatrak, szałas, owczarniczkę [owczarnię], folusz, kaplice przydrożne, krzyże itp. Po 1945 roku zaniechano budowy skansenu w Katowicach – najprawdopodobniej z powodów ideologicznych. Dopiero podczas Walnego Zjazdu Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego w Katowicach w 1952 r. powrócono do zamysłu utworzenia skansenu śląskiego obejmującego swym zasięgiem tematycznym Górny Śląsk i Zagłębie Dąbrowskie. Oddział Śląski organizujący ten zjazd, w wolnych wnioskach zgłosił projekt utworzenia w Parku Kultury i Wypoczynku między Chorzowem a Katowicami, śląskiego skansenu, tj. muzeum na wolnym powietrzu.

 Ta inicjatywa Oddziału Śląskiego PTL została podjęta przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach. Sprawę śląskiego skansenu otoczył szczególną troską wiceprzewodniczący WRN płk. Jerzy Ziętek oraz wojewódzki konserwator inż. Mieczysław Romański. Planowany skansen miał gromadzić obiekty drewnianej architektury z terenu dwóch województw tj. katowickiego i opolskiego. W latach 1956-63, prowadzono prace polegające na wytypowaniu obiektów, przygotowaniu dla nich pełnej dokumentacji etnograficznej i architektonicznej. Zinwentaryzowano wtedy 850 obiektów drewnianych w woj. katowickim. Całością pracy kierowała Sekcja Skansenu przy Komisji Etnograficznej Śląskiego Instytutu Naukowego, w osobach: mgr Ludwik Dubiel [Muzeum w Gliwicach], mgr Eugeniusz Jaworski, mgr Barbara Bazielich, mgr Bernadetta Turno, mgr Irena Bukowska [pracownicy muzeów okręgu bytomskiego]. W 1959 r., z inicjatywy Wydziału Kultury Prezydium WRN w Katowicach, podjęto decyzję o budowie Muzeum Wsi Górnośląskiej w WPKiW w Chorzowie.

 Założenia projektowe opracowane zostały przez dr Anzelma Gorywodę i mgr Marię Bytnar-Suboczową, w zespole opiniodawczym cenne uwagi wnieśli prof. Gerard Ciołek i prof. Ksawery Piwocki. Planowany skansen miał się znajdować w południowo-wschodniej części wojewódzkiego parku. Ostatecznie zmieniono lokalizacje skansenu na teren południowo-zachodni tegoż parku. W opinii górniczo-geologiczna dla terenu przeznaczonego pod skansen chorzowski czytamy: „Obszar przeznaczony pod skansen jest zdeformowany i rozkopany, pełen zagłębień nie tylko po starych piaskownicach [piaskowniach], lecz również powstałych w wyniku przemieszczeń powierzchni na skutek eksploatacji górniczej. Od strony Stadionu Śląskiego (...) teren tam stanowi nieużytki, ponadto w jego obrębie pd. – zach. kącie znajduje się obecnie zapadlisko. (...) Zapadlisko to wykorzystuje się obecnie na wysyp śmieci, (...) całość terenu pod skansen ma w zasadzie kształt lekko zarysowanego amfiteatru, nachylonego w kierunku pd. – wsch. Regularność stoków zakłócają liczne progi powstałe w wyniku pionowych przesunięć geologicznych, oraz bruzdy, wykopy i nasypy o wysokości do kilkunastu metrów. Reasumując, należy stwierdzić że powierzchnia terenu pod skansen wielkości ok. 20 ha, przez zniekształcenie robi wrażenie tzw. krajobrazu księżycowego. Niemniej niektóre partie omawianego obszaru zajmują uprawy zbóż ok. 7 ha, oraz szkółki drzewek liściastych. (...) Gleby terenu skansenu należą do gleb glinkowatych średniogłębokich na piasku gliniastym, na wzniesieniach zaś na piaskowym. Są to gleby słabsze żytnio-buraczane, odpowiadające IV klasie gruntów ornych i II klasie bonitacji leśnej. (...)

 Konfiguracja terenu jest urozmaicona, najwyższe wzniesienie znajduje się w pd. – zach. części i wynosi ok. 308 m n.p.m., teren upada w kierunku wschodnim i w najniższym punkcie osiąga wys. ok. 284 m n.p.m.". Skansen usytuowany został w samym centrum przemysłowego Śląska. Oddalone o kilkaset metrów zakłady przemysłowe [w większości już nie istniejące] zanieczyszczały swymi wyziewami atmosferę w takim stopniu, że nie pozostawało to bez wpływu na wegetację roślin. Założenia projektu zieleni skansenu, generalnie sprowadzały się do prawie całkowitej eliminacji nasadzeń drzew szpilkowych. Teren przyszłego skansenu jak widzimy stwarzał różnorakie problemy. Na początku obszar ten poddano szeroko pojętej rekultywacji poprzez likwidację wysypisk śmieci i nawożenie gleby humusem. Na nieurodzajnej glebie z domieszkami skały płonej posadzono tysiące drzew, głównie liściastych. Obrzeża skansenu odgrodzono zielenią [głównie topole] w celu utworzenia parawanu, łagodzącego agresywność przestrzeni otaczającej muzeum. Ukształtowanie pierwotne terenu poddano znacznym modyfikacjom poprzez zasypywanie wcześniej istniejących glinianek i kopanie w nowych miejscach trzech stawów. Nowy zamknięty system wodny wraz z rowami, podporządkowano pod napęd wodny dla młyna i folusza. W zamierzeniach tych woda po przepłynięciu przez wspomniane urządzenia wodne miała płynąć na powrót dzięki stacji pomp i specjalne położonemu rurociągowi.

Po blisko 12 latach od pamiętnego Zjazdu PTL w Katowicach, w 1964 roku – przeniesiono dwa pierwsze obiekty - tj. wiatrak z Grzawy (pocz. XIX w.) oraz spichlerz plebański z Warszowic (poł. XVIII w.). Niestety, po przeniesieniu tych obiektów prace zostały przerwane na okres 5 lat. Delegacja partyjno-rządowa wizytując WPKiW w Chorzowie uznała za niecelowe budowę takiej placówki, gdzie jednym z obiektów będzie kościół. Planowano wtedy przeniesienie kościoła z Leszczyn p.w. Św. Trójcy (1594/95 r.) – ostatecznie świątynię translokowano do pobliskich Palowic w 1981 r. W 1969 roku nastąpiła zmiana nazwy placówki z Muzeum Wsi Górnośląskiej na Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie. Powołanie samego muzeum nastąpiło 1 sierpnia 1974 roku, łącznie z nadaniem statutu.

 W maju 1975 roku po przeniesieniu 33 z 90 wytypowanych obiektów, udostępniono skansen zwiedzającym. Celem Górnośląskiego Parku Etnograficznego w Chorzowie jest zobrazowanie całokształtu życia ludności wiejskiej na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim, w przekroju historycznym i społecznym poprzez zbieranie i pokazywanie jej dorobku w zakresie architektury, sztuki, kultury materialnej, społecznej i duchowej. „Działalność swą muzeum opierać będzie o zestaw zabytków tradycyjnego budownictwa ludowego terenu województwa katowickiego , przeniesionych do Wojewódzkiego Parku Kultury i Wypoczynku". Ostatnie stwierdzenie nie zwalnia muzeum od penetracji i dokumentacji zabytków architektury wiejskiej w obszarze całego województwa katowickiego (województwo katowickie przed reformą administracyjną z 1975 r.). Założenia skansenu poddawano wielokrotnym modyfikacjom w zależności od czasu i lokalizacji. Podobnie stało się ze statutem, który zmieniano dwa razy. Problemy obszaru zainteresowania skansenu chorzowskiego, wynikały samorzutnie podczas kolejnych reform administracyjnych. Po 1975 roku obszar zainteresowań skansenu znajdował się na terenie aż trzech województw: bielskiego, częstochowskiego i katowickiego. Obecnie jest to obszar w jednym województwie śląskim.

Wracając do założeń – dokonano wyodrębnienia na terenie skansenu z obszaru województwa katowickiego dwa regiony: Górny Śląsk (wschodnia część) i Zagłębie Dąbrowskie. W ramach Regionu Górnośląskiego wyznaczono pięć podregionów: Beskid Śląski, Podgórski, Pszczyńsko-Rybnicki, Przemysłowy, Lubliniecki. Patrząc na mapę ówczesnego województwa zabrakło w skansenie chorzowskim architektury reprezentującej okolice Częstochowy. Budownictwo wiejskie jest reprezentowane w skansenie przez architekturę świecką i sakralną, budynki chłopskie i folwarczne, użyteczności publicznej oraz tzw. małą architekturę. W skansenie chorzowskim znajdują się budowle przemysłu wiejskiego i rzemiosła. Także i podział majątkowy jest widoczny w grupowaniu zagród. Skansen chorzowski otwierał swe podwoje mając 33 obiekty, obecnie jest ich 57 (w tym 10 z tzw. małej architektury). W międzyczasie spłonęły 3 obiekty w skansenie: stodoła z Chybia w 1972 roku, stodoła z Grzawy i wozówka z Kryr w dniu 18 maja 2000 roku. Tak więc pozostały do przeniesienia i zrekonstruowania na terenie muzeum jeszcze 33 obiekty (m.in. folusz, piec piekarski, szkoła, brogi na siano, piec garncarski). Zabytkowe budynki w skansenach na ogół posiadają wnętrza wyposażone w eksponaty, kopie eksponatów, czy przedmioty użytkowe – traktowane jako niezabytkowe. Aranżacja wnętrz może być oryginalna wraz z zastanym budynkiem, typowa, lub diametralnie różniąca się od czasu powstania budynku i jego przeznaczenia.

 Wystawy stałe i czasowe organizowane w skansenie chorzowskim prezentowane są w zabytkowych spichlerzach drewnianych: dworskich z Simoradza i Śmiłowic, plebańskich z Wojkowic i Warszowic, oraz chłopskim z Pszowa. Budynki te z grubsza przystosowano na cele wystawiennicze poprzez zamontowanie oświetlenia elektrycznego. Brakuje natomiast powierzchni wystawienniczej dla większych i cenniejszych wystaw. Zaplanowany dawniej budynek muzealny dla skansenu chorzowskiego przewidywał kilka sal do ekspozycji. Przygotowywane wystawy z konieczności ograniczano więc do maksymalnie do ok. 150 m kw. Budynki spichlerzy nie gwarantują najlepszych warunków dla eksponatów (duża wilgotność, zwiększone osadzanie się kurzu). Mimo tych trudnych czynników udało się zrealizować ogółem 68 wystaw czasowych, 3 wystawy stałe i ekspozycję wstępną. Pierwszą wystawą czasową w skansenie była ekspozycja pt. „Malowane skrzynie ludowe Górnego Śląska" (1977 r.). Tematy wystaw czasowych obejmują: sprzęty i narzędzia w domu i pracy; sztukę nieprofesjonalną; wystawy pokonkursowe i plenerowe; wystawy tematyczne – np. „Święty Józef – stróż i świadek" (1999 r.). Ta ostania wystawa oraz „Kościoły drewniane na Śląsku – województwo śląskie" odwiedziły okoliczne muzea oraz wybrane parafie Archidiecezji Katowickiej. Wystawy stałe w skansenie: „Naczynie i sprzęt zasobowy na Śląsku" – spichlerz chłopski z Pszowa (1995); „Narzędzia służące do uprawy roli na Górnym Śląsku" – spichlerz z Simoradza (1996); „Tradycyjne rzemiosło ludowe – ginące zawody" w spichlerzu ze Śmiłowic (1997). Wystawy stałe włączane są w cykl lekcji muzealnych. Należy wspomnieć o ekspozycji wstępnej pt. „Historia i działalność Górnośląskiego Parku Etnograficznego w Chorzowie" w garbarni z Koniakowa (1994). Ekspozycja wstępna daje przedsmak tego co można ujrzeć w skansenie (makieta, podświetlane przeźrocza obiektów), definiuje muzea na wolnym powietrzu, opisuje budowę skansenu i formy popularyzacji (tablice, gabloty, fotografie).

 Wśród podejmowanych tematów badań terenowych w skansenie chorzowskim znajdują się „Ginące zawody". Temat ten zrodził się podczas badań ankietowych dla ODZ. Podczas objazdów terenowych dokumentowano pracę rzemieślników i twórców ludowych, oraz pozyskano liczne eksponaty głównie z Siewierza. Dalszym krokiem była realizacja stałej wystawy pt. „Tradycyjne rzemiosło ludowe – ginące zawody". Kolejny temat badawczy to „Drewniane kościoły na Śląsku – województwo śląskie". Zgromadzone materiały tj. ok. 1500 fotografii – które dokumentują współczesne oblicza drewnianych świątyń. Należy wspomnieć także o dokumentacji zespołów ludowych w tutejszym województwie. Wiedza i doświadczenia w tym temacie pracowników skansenu była i jest akcentowana podczas przeglądów i festiwali folklorystycznych.

Pierwsze lekcje muzealne w skansenie chorzowskim zrealizowano u progu lat 90-tych. Obecnie w ofercie znajduje się kilkanaście tematów w dwóch grupach, tj. kultura duchowa i kultura materialna. Lekcje adresowane są przede wszystkim dla uczniów szkół podstawowych oraz gimnazjalnych. Większość z nich prowadzona jest w plenerze od maja do października. Kilka tematów odbywa się we wnętrzu karczmy „U Brożka" tylko w grudniu oraz na przełomie marca i kwietnia. Lekcja w skansenie trwa ok. 1 ˝ godziny. Przegląd niektórych tematów: „Od ziarna do chleba" – uczniowie poznają narzędzia rolnicze, rodzaje ziaren zbóż, prace polowe, mielenie ziarna i wypiek chleba; „Tradycyjne rzemiosło wiejskie" – na lekcji uczniowie poznają różne zawody rzemieślnicze, warsztaty z narzędziami i gotowymi wyrobami; „W zagrodzie wiejskiej 100 lat temu" – przybliżone zostaje życie i praca dawnych ludzi jak np. pranie, maglowanie, sprzątanie, młócenie i mielenie ziarna; „Kto tu mieszkał ?" – propozycja lekcji dla przedszkolaków i najmłodszych uczniów szkół podstawowych; „Budownictwo wiejskie na Górnym Śląsku" – wycieczka po skansenie z omówieniem architektury drewnianej; „Przygotowania do Świąt Bożego Narodzenia" – lekcja odbywająca się w zabytkowej karczmie urządzonej na świąteczno; „Śląskie strachy w podaniach górnośląskich" – skarbnik, beboki, utopce i podciepy, są bohaterami tej oryginalnej lekcji; „Topienie marzanny i gaik", „Zwyczaje wielkanocne" , „Sobótki świętojańskie", „Andrzejki" – kolejne propozycje na poznanie zwyczajów ludowych; „Inscenizacja teatralna fragmentów noweli Bolesława Prusa Antek w warunkach ekspozycji skansenowskiej".

Edukacja regionalna realizowana w szkole przynosi wymierne efekty w liczbie lekcji muzealnych realizowanych w skansenie chorzowskim. Bynajmniej nie jest to bierne czekanie ze strony skansenowskiej na uczniów i nauczycieli. Dział oświatowy w muzeum (jednoosobowy) mocno zaangażował się w tę działalność. Przeprowadzono na terenie skansenu wiele lekcji pokazowych dla nauczycieli oraz zorganizowano kilka kursów i konferencji o tematyce oświatowej w skansenie.

Konkury adresowane są z reguły do młodzieży szkolnej. Wśród nich kilka odbywa się cyklicznie:

• konkurs plastyczny „Najstraszniejszy strach polny",
  
• konkurs fotograficzny „Strachy polne na wakacyjnych szlakach",
  
• konkurs plastyczny „Moja przygoda w muzeum" (organizowany przez Muzeum Okręgowe w Toruniu).

Inne konkursy:

• konkurs plastyczny „Święty Józef i jego życie",
  
• konkurs literacki „Dziedzictwo kulturowe naszych szkół".

Skansen chorzowski jest miejscem, gdzie urządza się od czasu do czasu mniejsze lub większe spotkania z folklorem lub biesiady których tłem jest architektura wiejska w muzeum. Popularyzacja folkloru (ludowa twórczość artystyczna, muzyka, sztuka, zdobnictwo, zwyczaje i obrzędy) odbywa się cyklicznie w ramach organizowanych imprez: „Odpust św. Józefa" , „Wici" czyli przegląd zespołów ludowych w województwie, „Dożynki". Do niedawna w skansenie organizowano imprezy folklorystyczne w cyklach: „Lato z folklorem" (1990-1996) - w wybrane niedziele występowały na estradzie zespoły ludowe, „Małe Ojczyzny" (1997-1998) – prezentacja wybranych miejscowości, grup etnicznych i wyznaniowych. Od 2000 roku organizuje skansen chorzowski imprezy jednodniowe: „Dzień miodu" i „Dzień chleba", które prezentują zajęcia pszczelarza i piekarza. Sporadycznie udaje się nakłonić do skansenu z prezentacją własnej profesji niektórych rzemieślników: kowala, plecionkarza, tokarza wyrobów drewnianych. Prócz wymienionych spotkań organizowano koncerty muzyczne jak „Picknick country w skansenie" (1994-1996), czy muzykowanie w kościele z Nieboczów - p.w. Św. Józefa.

Zbiory

Górnośląski Park Etnograficzny w Chorzowie jest muzeum etnograficznym na wolnym powietrzu, w którym zabudowania wiejskie zgrupowane są w sektorach odpowiadających poszczególnym regionom i podregionom etnograficznym – układ p a r k o w y.
Muzeum prezentuje tradycyjne drewniane budownictwo wiejskie z końca XVIII do początków XX wieku. Obiekty zabytkowe przeniesiono z obszaru województwa katowickiego w granicach z lat 1951-1975, z części Górnego Śląska / podregiony : Beskid Śląski, podgórski, pszczyńsko – rybnicki, przemysłowy, lubliniecki/ i z regionu Zagłębia Dąbrowskiego. Na powierzchni 22 ha usytuowano 55 obiektów dużej i małej architektury.
W krajobrazie łąk i pól uprawnych usytuowano: 14 zagród chłopskich - budynki w zagrodach / chałupy, chlewy, stodoły, owczarnie, szopy/ zestawione są zgodnie z miejscową tradycją i wiedzą o dawnym ich układzie, a wnętrza mieszkalne i gospodarcze wyposażone są w meble, sprzęty codziennego użytku i narzędzia pracy; obiekty sakralne / kościół, kapliczki /; obiekty użyteczności publicznej / karczmę, areszt sołecki /; obiekty przemysłowo-rzemieślnicze / garbarnię, kuźnie, wiatrak, młyn wodny/. Ekspozycję zamyka grupa spichlerzy dworskich.

I Region Górnego Śląska / bez Opolszczyzny /

1. Beskid Śląski
   • Zagroda łąkowa z Istebnej: chałupa dymna z Istebnej, 1876 r.; chlewik z Istebnej, XVIII w.
   • Kapliczka kamienna z Istebnej (rekonstrukcja kapliczki z 1910 r.) z figurą gipsową "Serce Matki Boskiej"
   • Garbarnia z Koniakowa, 1900 r. (ekspozycja wstępna)
   • Zagroda bogatego chałopa z Istebnej: chałupa dymna, 1794 r.; chlewik z Istebnej, XVIII w.
   • Zespół pasterski z Brennej: chałupa dymna, 1809 r.; chałupa tkacza, 1820 r.; owczarnia, pol. XIX w.; owczarnia z Brennej, pol. XIX w. (na 100 owiec); szałas „kolyba” z Brennej, pocz. XX w., koszor na owce z Brennej (rekonstrukcja)
2. Podregion podgórski
   • Zagroda średniozamożnego chłopa: chałupa z Bażanowic, 1872 r.; stodoła z Ustronia pocz. XIX w.; kuźnia z Zamarsk, 1843 r.
   • Zagroda bogatego chłopa: wozówka z Ligoty, pol. XIX w.; piec piekarski z Landka (rekonstrukcja pieca z 1946 r.), wędzania (rekonstrukcja)
3. Podregion pszczyńsko-rybnicki
   • Zagroda bogatego chłopa: chałupa z Frydka, 1852 r.; chlew z Kobióra, poł. XIX w.; stodoła z Brześc, poł. XIX w.; szopa na siano z Kobióra, poł. XIX w.; wozówka z Kryr, poł. XIX w.; szopa na narzędzia rolnicze z Kryr, poł. XIX w.; studnia z Łąki (rekonstrukcja studni z 1902 r.); pasieka (ule zasiedlone pszczołami)
   • Kapliczka słupowa z Gostynia, z figurą gipsową "Św. Antoniego", pocz. XX w.
   • Zagroda bezrolnego chałupa z Dziećkowic, 1837 r. z warsztatem szewskim 
   • Kapliczka szafkowa z Gostynia - wewnątrz obraz na desce "Matki Boskiej Częstochowskiej", pocz. XX w.
   • Zagroda średniozamożnego chłopa: chałupa z Krasów, poł. XIX w.; stodoła z Kobióra, 1842 r.; szopa na siano z Kobióra, poł. XIX w. (warsztat bednarski); chlew z Mikołowa, poł. XIX w.; studnia z żurawiem z Kobióra (rekonstrukcja studni z poł. XIX w.)
   • Zagroda młyńska: młyn wodny wraz z chałupą pod jednym dachem z Imielina, 1855 r.; spichlerz z Warszowic, XVIII w.; stodoła z Grzawy (rekonstrukcja stodoły z 1876 r., obecnie miejsce ekspozycji pojazdów konnych); wozówka z Kobióra (rekonstrukcja wozówki z poł. XIX w.); studnia z Suszca (rekonstrukcja studni z poł. XIX w.)
   • Wiatrak z Grzawy, 1821 r. (koźlak przerobiony na paltrak)
   • Kościół z Nieboczów, 1791 r. (przeniesiony z Kłokocina)
   • Kapliczka słupowa z Bujakowa (rekonstrukcja) z figurą "Św. Stanisława ze Szczepanowa", XIX/XX w.
   • Karczma ze Świerczyńca (rekonstrukcja karczmy z 1870 r.)
   • Areszt sołecki ze Skrzyszowa, poł. XIX w.
4. Podregion przemysłowy
   • Zagroda sołecka: chałupa z Katowic, 2 poł. XIX w. (mieszkał tu Kazimierz Skiba sołtys wsi Katowice); chlewik z Bogucic, 2 poł. XIX w.; gołębnik słupowy z Dąbrówki Małej, 1910 r.
   • Zagroda średniozamożnego chłopa: chałupa z Panewnik, 1866 r.; stodoła z Miedar, poł. XIX w.; studnia z Panewnik (rekonstrukcja studni z 2 poł. XIX w.); brama wjazdowa z Rozbarku (rekonstrukcja bramy z k. XIX w.)
   • Kapliczka szafkowa z Bytomia - obraz na blasze "Chrystus stąpający po falach", XIX/XX w.
   • Zagroda robotnicza: chałupa z Bykowiny, poł. XIX w.
5. Podregion lubliniecki
   • Chałupa średniozamożnego chłopa: chałupa z Kaliny, 1851 r. (wewnątrz szkoła wiejska)
   • Zagroda robotników leśnych: chałupa z Bruśka, 1828 r.; stodoła z Bruśka, 1 poł. XIX w.
   • Kapliczka z Dębowej Góry (rekonstrukcja kapliczki z poł. XIX w.) - wewnątrz figura drewniana "Św. Jana Nepomucena" (kopia)

II Region Zagłębia Dąbrowskiego

• Zagroda małomiasteczkowa: chałupa z Kromołowa, 1860 r. 
• Zagroda bogatego chłopa z Łaz Błędowskich: chałupa, 1874 r.; stodoła, 2 poł. XIX w.; kuźnia, 2 poł. XIX w.; studnia, 2 poł. XIX w.; pasieka (rekonstrukcja, ule zasiedlone pszczołami)
  
• Zagroda robotnicza: chałupa ze Strzemieszyc Wielkich, 1877 r.

Spichlerze

• Spichlerz plebański z Pilchowic, XVIII w. (magazyn zboża)
• Spichlerz chłopski z Pszowa, XVIII/XIX w. (ekspozycja pt. „Dawne naczynia zasobowe na Śląsku)
  
• Spichlerz plebański z Wojkowic Kościelnych, XVII/XVIII w. (wystawy czasowe)
  
• Spichlerz dworski ze Śmiłowic, XVIII w. (ekspozycja pt. „Tradycyjne rzemiosło ludowe – ginące zawody”)
  
• Spichlerz dworski z Simoradza, XVIII/XIX w. (ekspozycja pt. „Kto dobrze orze mo chlyb w komorze”)
  

Adres

ul. Parkowa 1
41-500 Chorzów
Telefon: (032) 241 07 18, 241 55 01
Fax:
WWW: http://www.chorzow.pl/skansen