INDEPENDENT.PL - polska kultura niezależna

Na razie nie ma wpisów na blogu

Na razie nie ma żadnych znajomych

• Chcemy być nowocześni. Polski design 1955-1968 04.02.2011 - 17.04.2011
• Ars Homo Erotica 11.06.2010 - 05.09.2010
• Moje życie - Dzieła Jacka Malczewskiego 04.12.2009 - 07.02.2010

Na razie nie należy do żadnych grup

Muzeum Narodowe w Warszawie jest dostępne dla osób niepełnosprawnych.

Godziny otwarcia:

poniedziałki – nieczynne dla zwiedzających
wtorki – 10.00–17.00
środy – 10.00–16.00
czwartki – 10.00–16.00
piątki – 12.00–21.00
soboty – 12.00–18.00
niedziele – 12.00–18.00

Ceny biletów:

Bilety na ekspozycje stałe
normalny - 12 zł, ulgowy - 7 zł
rodzinny na ekspozycje stałe - 25 zł

Bilety na wystawy czasowe
normalny - 17 zł, ulgowy - 10 zł

Bilet roczny - 100 zł

W soboty wstęp wolny
Kasy kończą sprzedaż biletów 45 min. przed zamknięciem Muzeum

Z Warszawską Kartą Turysty przysługują ulgowe bilety wstępu na wszystkie galerie stałe


Zarys historii Muzeum Narodowego w Warszawie


W XVIII w. rozpoczął się w Europie proces udostępniania publiczności kolekcji sztuki królewskich i książęcych, gromadzonych przez stulecia, takich jak zbiory Medyceuszów w Galerii Uffizi we Florencji (1743) czy zbiory królów francuskich w paryskim Luwrze (1792). Kształtować się też zaczęły nowe zbiory publiczne, tworzone, jak British Museum (1753), dzięki darom prywatnych kolekcjonerów i zakupom. Instytucje te traktowane były jako ważny instrument polityki państwa, umacniały bowiem poczucie narodowej przynależności, duchowego doskonalenia oraz obywatelskiej dumy ze znakomitej przeszłości i narodowego bogactwa. Splendor monumentalnych gmachów muzealnych przybierających formy pałaców i świątyń, jakie wznoszono w XIX w. we wszystkich stolicach Europy, odzwierciedlał rangę muzeów, uznawanych za najważniejsze instytucje publiczne w mieście.

Proces powstawania zbiorów publicznych w pozbawionej niepodległości Polsce znacznie odbiegał od tego wzoru. Projekty króla Stanisława Augusta Poniatowskiego stworzenia Museum Polonicum, w którym jego wielka kolekcja dzieł sztuki udostępniona byłaby dla użytku publicznego, uniemożliwiły rozbiory Polski i rozproszenie jego zbiorów. Co więcej, w kraju okupowanym przez cały XIX w. przez zaborców, zakładanie publicznych muzeów, w których przechowywane być mogły dzieła sztuki i starożytności, zwłaszcza zaś pamiątki narodowej kultury, napotykało na liczne trudności. Lukę tę tylko częściowo mogły wypełnić muzea prywatne, jak Izabeli Czartoryskiej w Puławach (1809-1831) czy Działyńskich w Kórniku (1845-1860). Pierwsze publiczne muzeum poświęcone polskiej historii powstało na emigracji, w szwajcarskim Rapperswilu (1869). Na ziemiach polskich pierwsze Muzeum Narodowe, gromadzące dzieła sztuki rodzimej, założone zostało w Krakowie (1883), w zaborze austriackim cieszącym sie największą autonomią.

W Warszawie, poddawanej bezwzględnej polityce rusyfikacyjnej, wszelkie próby stworzenia publicznych zbiorów sztuki były szybko udaremniane. Taki los stał się udziałem Muzeum Warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk oraz Uniwersytetu Warszawskiego, zlikwidowanych po powstaniu 1830-1831.


Muzeum Sztuk Pięknych 1862-1916

Dopiero program reform edukacyjnych i społecznych zapoczątkowanych przez rząd Aleksandra Wielopolskiego w przeddzień powstania1863 r., umożliwił utworzenie pierwszego muzeum artystycznego w Warszawie. Muzeum Sztuk Pięknych, będące bezpośrednim poprzednikiem Muzeum Narodowego w Warszawie, powstało na mocy Ustawy o Wychowaniu Publicznym w Królestwie Polskim, wydanej 20 maja 1862 r., która regulowała całokształt spraw oświatowych i naukowych. Oprócz powołania Muzeum, ustawa reaktywowała Szkołę Główną (dawny uniwersytet), Szkołę Sztuk Pięknych oraz Bibliotekę Główną. Muzeum Sztuk Pięknych było instytucją panstwową podlegającą bezpośrednio dyrektorowi Komisji Rządowej Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. Dyrektorem honorowym Muzeum mianowany został senator Justynian Karnicki, członek Rady Wychowania oraz Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych. W skład zbiorów Muzeum Sztuk Pięknych weszły ryciny Biblioteki Rządowej i Szkoły Sztuk Pięknych, obrazy olejne ze zbioru Szkoły Sztuk Pięknych,
a także odlewy gipsowe z dawnej kolekcji króla Stanisława Augusta. Te ostatnie jednak, ze względu na trudności lokalowe, wyrosłe natychmiast (i nigdy potem nie opuszczające Muzeum), przekazane zostały z powrotem Uniwersytetowi.

Ustawa przewidywała powiększanie zbiorów drogą zakupów, na co Komisja Rządowa wyznaczyła specjalne fundusze. Już zaledwie kilka mięsiecy po powołaniu Muzeum, w sierpniu 1862 r. Karnicki dokonał niezwykle pomyślnego zakupu 36 obrazów dawnych mistrzów na głośnej aukcji kolekcji Johanna Petera Weyera w Kolonii. Do zbiorów Muzeum weszły wówczas dzieła, które są dziś jego chlubą, jak Madonna z Dzieciątkiem Pintoricchia i Św. Rodzina Jordaensa.

W pierwszym okresie istnienia Muzeum przeważały w nim obrazy malarzy obcych, a na nieliczną grupę dzieł artystów polskich składały się prace uczniów Szkoły, np. Gniew Saula Antoniego Brodowskiego. Kolekcjonowaniem współczesnych dzieł polskich artystów zajmowało się w tym czasie Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie, powstałe w 1860 r.


W początkowym okresie Muzeum powiązane było ściśle ze Szkołą Sztuk Pięknych. Obie instytucje mieściły sie do 1916 r. w tym samym lokalu (pierwszym z nich był pawilon na terenie dawnego Uniwersytetu) oraz miały wspólnego dyrektora. Zaczątkiem zbiorów Muzeum były obrazy stanowiące własność Szkoły, a jednym z zadań było dostarczanie wzorów uczniom, ćwiczącej się w zawodzie młodzieży. Planowano też nabywanie do zbiorów - "kopii dzieł mistrzowskich", wykonywanych przez stypendystów i uczniów. Znakomita większość obrazów wisiała ponadto w salach Szkoły, a tylko kilkadziesiąt najlepszych dzieł wystawiono dla publiczności w zajmującej trzy pokoje Galerii Obrazów, otwartej w 1865 r., którą zwiedzać można było bezpłatnie dwa razy w tygodniu. Po utracie pawilonu uniwersyteckiego w 1871 r., Galeria wraz z Klasą Rysunkową, która zastąpiła rozwiązaną w ramach represji po powstaniu styczniowym Szkołę, przeniosły się do Pałacu Paca, ale i tam nie zagrzały miejsca, gdyż wkrótce budynek przekazany został władzom sądowym, a zbiory muzealne, liczące wówczas 470 obrazów, zmagazynowane zostały na prawie ćwierć wieku.


Zwrot nastąpił wraz z nadejściem nowego stulecia i był w olbrzymiej mierze efektem zręcznej i konsekwentnej polityki nowego dyrektora Muzeum (1876-1906), Cypriana Lachnickiego. Był on jednocześnie dyrektorem Klasy Rysunkowej, znawcą i kolekcjonerem, który zdobył doświadczenie inwentaryzując zbiory cesarskie w Petersburgu oraz królewskie w Hadze. Podjęto wówczas decyzję przekazania całości zbiorów miastu Warszawie z warunkiem wybudowania gmachu Muzeum. Na tymczasowe pomieszczenie zbiorów Magistrat wynajął lokal w Domu Neprosów przy ulicy Wierzbowej, w którym 1 października 1900 r.otwarto dla publiczności Galerię Obrazów, wystawiającłącznie 244 dzieła, w tym 31 artystów polskich. Pierwszy wydrukowany katalog opatrzony został uwagami znakomitego znawcy malarstwa holenderskiego C. Hofstede de Groota. Ostatecznie losy budynku dla Muzeum przesądził zapis testamentowy Lachnickiego zmarłego w 1906 r., który ofiarował Muzeum całą swą bogatą kolekcję obrazów z zastrzeżeniem, że w ciągu dwóch lat nastąpi ostateczna decyzja, co do budowy gmachu.

Efektem tego stał się wyraźny wzrost zainteresowania sprawami Muzeum wśród społeczeństwa warszawskiego. Rozpoczęła się publiczna debata nie tylko na temat miejsca dla Muzeum, ale także na temat jego charakteru, pojawiły się bowiem głosy co do potrzeby większego uwzględnienia zabytków kultury i sztuki polskiej. Społeczna akceptacja dla Muzeum była też rezultatem osłabienia polityki rusyfikacyjnej w zaborze rosyjskim po rewolucji 1905 r. Muzeum zaczęło być wówczas postrzegane jako skarbnica kultury narodowej zasługująca na godne pomieszczenie; apelowano wręcz o przekazanie mu gmachu oraz zbiorów malarstwa polskiego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych.

Ruszyła fala olbrzymiej ofiarności społecznej, przede wszystkim mieszkańców stolicy, prywatnych kolekcjonerów, którzy ofiarowywali Muzeum hojne dary. Najważniejszymi z nich były: zapis zbioru wyrobów kowalskich Ryszarda Szewczykowskiego, który zapoczątkował zbiory sztuki zdobniczej, legat cennej kolekcji numizmatów polskich Kazimierza Sobańskiego oraz zapis adwokata Lepolda Méyeta obejmujący sztukę zdobniczą, malarstwo, rysunki, miniatury, pamiątki po polskich pisarzach i varsaviana. Specjalna komisja powołana przez magistrat rozważyła łącznie 49 projektów lokalizacji Muzeum, a ostatecznie w 1912 r. zakupiono duży plac przy Alei 3 Maja obecnie Aleje Jerozolimskie i ogłoszono konkurs na projekt gmachu, zdezaktualizowany jednak przez wybuch wojny.

Muzeum Narodowe 1916-1939

Po 1915 roku, kiedy wojska rosyjskie opuściły Warszawę, w przededniu odzyskania niepodległości rozpoczął się następny etap w historii Muzeum. Przejęte zostało oficjalnie przez miasto, które wyznaczyło na pomieszczenie jego zbiorów nową tymczasową siedzibę przy ulicy Podwale 15, otwartą dla publiczności w 1922 r. Zarząd Muzeum powierzony został komisji pracującej nad jego programem, nazwą oraz lokalizacją. W skład komisji wchodził m.in. Bronisław Gembarzewski, artysta malarz i historyk wojskowości, mianowany następnie dyrektorem Muzeum. W 1916 r. Muzeum Sztuk Pięknych zostało przemianowane na Muzeum Narodowe, któremu wyznaczono teraz zadanie planowego gromadzenia zbiorów w zakresie kultury i sztuki polskiej, a w miarę możności także i wszechświatowej".

Liczba zbiorów powiększała się gwałtownie. Przyjmowano kolekcje różnych instytucji, jak Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Przeszłości, Muzeum Starożytności przy Uniwersytecie Warszawskim; część swych zbiorów przekazało Muzeum Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych oraz Muzeum Przemysłu i Rolnictwa. Niewyczerpana była też hojność prywatnych kolekcjonerów, rekrutujących się z bogatego mieszczaństwa warszawskiego. Antoni Strzałecki ofiarował dzieła sztuki zdobniczej, Dominik Witke-Jeżewski rysunki i ryciny, Władysław Semerau-Siemianowski cenną kolekcję antycznych monet. Dzięki pieniądzom z Magistratu oraz z Funduszu Kultury Narodowej prowadzono też zakupy, w rezultacie których w zbiorach znalazł się m.in. Autoportret i Stańczyk Jana Matejki.

W 1925 roku kolekcja liczyła już 100 550 muzealiów. Zakres zbiorów, zwiększony już przed pierwszą wojną światową o dział archeologiczno-numizmatyczny, został ponownie rozszerzony. Kolekcja zmieniła zupełnie swój charakter, przekształcając się w ciągu krótkiego czasu z niewielkiego muzeum sztuki w potężne muzeum wielodziałowe, które wchłaniało każdy niemal rodzaj zbiorów. W pewnym momencie liczba działów sięgnęła dziewiętnastu. Obejmowała ona, oprócz sztuk pięknych, zdobniczych, archeologii i numizmatyki, także archeologię prehistoryczną, etnografię polską i obcą, pamiątki historyczne, teatralia oraz varsaviana, judaica i militaria. Rozważano nawet utworzenie oddziału przyrodniczego.

Nagląca stała się potrzeba wybudowania nowego gmachu,
co ostatecznie wypełniło cały okres dwudziestolecia międzywojennego i było tematem szeroko dyskutowanym w prasie. Powstał nowy projekt stworzenia wielkiej dzielnicy parkowo-muzealnej na obszarze Ujazdowa, Frascati i Instytutu Maryjskiego, ostatecznie powrócono jednak do koncepcji budowy Muzeum przy Alei 3 Maja na wcześniej zakupionym placu. Muzeum składać się miało z trzech głównych części mieszczących Muzeum Sztuki, Muzeum Kultury i Muzeum Wojska.

Do konkursów na budowę gmachu Muzeum stawali najwybitniejsi polscy architekci, jak Oskar Sosnowski, Jan Heurich, Zdzisław Mączeński, Czesław Przybylski. Wybrany został (1926) klasycystyczno-modernistyczny projekt Tadeusza Tołwińskiego, w którym gmach Muzeum tworzył wydłużony korpus odsunięty od ulicy, z dostawionymi doń pod kątem prostym czterema skrzydłami.

Jego realizacja przypadła na okres kryzysu gospodarczego i trwała do 1938 r. Przejrzystość planu, dobre oświetlenie sal, maksymalne wykorzystanie powierzchni użytkowej i prostota wyglądu podkreślane były przez krytyków, widzących w budynku Tołwińskiego spełnienie wymogów nowoczesnego muzealnictwa. Jednocześnie już w trakcie jego budowy zwracano uwagę na błędy, z których najważniejszym było to, że budynek jest za mały, żeby pomieścić i eksponować wszystkie zbiory. Na braku dostatecznej powierzchni od samego początku zaważył fakt,że trzecią cześć gmachu zajęło Muzeum Wojska. Wyodrębnione zostało z Działu Wojskowego jako samodzielna instytucja podległa Ministerstwu Spraw Wojskowych, a jego dyrektor Bronisław Gembarzewski sprawował jednocześnie funkcję dyrektora Muzeum Narodowego.

Kolejny zwrot w historii Muzeum nastąpił, gdy na stanowisko dyrektora powołany został Stanisław Lorentz, historyk sztuki, do1935 r. konserwator zabytków okręgu wileńsko-nowogrodzkiego. Funkcję dyrektora Muzeum Narodowego sprawował przez 47 lat i nie jest wcale przesadą stwierdzenie, że pod jego kierownictwem przeżywało ono swój "złoty wiek" urastając do roli nowoczesnej instytucji muzealnej. Tuż po objęciu stanowiska Lorentz przeprowadził reorganizację Muzeum, zmniejszając liczbę działów oraz przekazując zbiory prehistoryczne i etnograficzne innym instytucjom. Oddział Muzeum Dawnej Warszawy umieszczony został w kamienicach na Starym Mieście. Natomiast, dzięki p rzekazaniu przez Uniwersytet Warszawski materiałów z wykopalisk w Edfu w Egipcie, prowadzonych przez prof. Kazimierza Michałowskiego wspólnie z Francuskim Instytutem Archeologii Wschodu w Kairze, utworzono nowy dział Sztuki Starożytnej. W 1938 r. w gmachu Muzeum otwarto dla publiczności sześć stałych galerii: Sztuki Starożytnej, Sztuki Zdobniczej (otwartej jako pierwsza w 1932 r.), Malarstwa Polskiego, Malarstwa Obcego, a także sale wystawowe Działu Grafiki oraz Działu Numizmatyki.

Kustoszami poszczególnych działów zostali specjaliści:
prof. Kazimierz Michałowski prowadził dział archeologii,
prof. Michał Walicki oraz doc. Juliusz Starzyński malarstwo obce, dr Jerzy Sienkiewicz malarstwo polskie. Maria Mrozińska była kustoszem grafiki, Stanisław Gebethner kustoszem działu sztuki zdobniczej. Opublikowano pierwsze naukowe katalogi zbiorów, zainaugurowano wydawanie Rocznika Muzeum Narodowego w Warszawie, nawiązano kontakty z muzeami na świecie. Wystawy w Muzeum stały sie głośnymi wydarzeniamiżycia kulturalnego. Utworzony został także nowoczesny Dział Oświatowy o dużej obsadzie, który badał frekwencję i regulował godziny otwarcia muzeum w zależności od napływu zwiedzających.


Muzeum Narodowe 1939-1945

Tragiczną i heroiczną kartą w dziejach Muzeum stały się lata drugiej wojny. Gmach został uszkodzony w czasie oblężeniaWarszawy, cześć zbiorów, jak bogata kolekcja zegarów, uległa bezpowrotnemu zniszczeniu. Pracownicy Muzeum pod wodzą dyrektora Stanisława Lorentza kierowali akcją ratowania najcenniejszych kolekcji państwowych, społecznych i prywatnych. Fragmenty wyposażenia Zamku Królewskiego płonącego we wrześniu 1939 r., uratowane
z narażeniem życia przez pracowników Muzeum, a także odlewy gipsowe i obrazy z kolekcji Stanisława Augusta z Zamku i Łazienek znalazły schronienie w podziemiach gmachu. We wrześniu 1939 r. i w latach następnych przyjmowano dla ocalenia zbiory innych instytucji, jak Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych, Państwowych Zbiorów Sztuki, Instytutu Propagandy Sztuki, a także kolekcje prywatne: Ordynacji Krasińskich, Raczyńskich z Rogalina oraz wiele innych.

Po zajęciu budynku przez Niemców Muzeum przemianowane zostało na Museum der Stadt Warschau. Choć było zamknięte dla publiczności, większość jego pracowników zwolniona, a najcenniejsze zbiory wywożone lub w części grabione i niszczone przez hitlerowców, Muzeum nie zaprzestało działalności. Utworzono tu konspiracyjny ośrodek dokumentacji zniszczeń oraz wywozu dzieł sztuki przez Niemców, który stanowić miał podstawę dla powojennej akcji rewindykacyjnej.


Muzeum Narodowe po 1945 roku

Lata powojenne w historii Muzeum były lustrzanym odbiciem przemian w kraju. Dekretem 7 maja 1945 r. Muzeum zostało upaństwowione i uznane za centralną instytucję muzealną w Polsce. Własnością miasta stało się Muzeum Dawnej Warszawy na Starym Mieście, dawniej oddział MNW, przekształcone w Muzeum Historyczne. Prof. Lorentz (który pozostał dyrektorem do1982 r.) objął stanowisko Naczelnego Dyrektora Zarządu Muzeów i Ochrony Zabytków w Ministerstwie Kultury i Sztuki, skąd kierował akcją rewindykacji zagrabionych przez Niemców dzieł sztuki z terenu całego kraju. Nastąpił etap lawinowego powiększania zbiorów. W 1955 r. stan posiadania Muzeum wzrósł ponad czterokrotnie w stosunku do okresu międzywojennego, sięgając liczby ponad 500 000 numerów inwentarzowych.

Do Muzeum przyłączone zostały w charakterze oddziałów siedziby historyczne wraz z ocalałym wyposażeniem: pałac w Łazienkach zbudowany przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, pałac Branickich w Wilanowie - barokowa rezydencja króla Jana III Sobieskiego oraz pałac Radziwiłłów w Nieborowie. Oddziałem stało się też Muzeum w Łowiczu. W latach 1947-1956 w muzeum znalazła się ponownie cześć depozytu Ordynacji Czartoryskich z Gołuchowa, przywieziona m.in.z Moskwy. Do Muzeum trafiły zajmowane przez skarb państwa prywatne zbiory podworskie, a także bogata kolekcja sztuki Potockich z Krakowa i Krzeszowic podniosła wartość Galerii Malarstwa Obcego oraz zbiorów sztuki zdobniczej. Dodatkowym źródłem zasilającym kolekcje Muzeum stały się zbiory poniemieckie przejmowane przez skarb państwa
w ramach tzw. akcji "rewindykacyjnej". Najcenniejszym nabytkiem stały się dzieła średniowiecznej sztuki sakralnej ewakuowane ze składnic dzieł sztuki i bunkrów porzuconych przez Niemców na terenie Śląska i Pomorza. Złożyły się one na najbogatsząw kraju Galerię Sztuki Średniowiecznej.


Gwałtowne powiększanie zbiorów, także drogą zakupów, szło w parze z niebywałym dynamizmem odbudowy instytucji, która w ciągu trzech lat otworzyła dla publiczności wszystkie swoje galerie. Natychmiast też wskrzeszono tradycje głośnych wystaw. Zapoczątkowała ją już w maju 1945 r. wystawa "Warszawa oskarża", prezentująca sugestywnie bezmiar zbrodni niemieckich popełnionych na kulturze polskiej; towarzyszył jej przewodnik wydany w trzech obcych językach. Zgodnie z polityką szerokiego upowszechniania kultury wystawami w "muzeobusie" zapoczątkowano pokazy zbiorów Muzeum na terenie Polski. Stanisław Lorentz, od 1948 r. przewodniczący Polskiego Komitetu Narodowego Międzynarodowej Rady Muzeów ICOM, odnowił po wojnie kontakty z muzeami na świecie. Ich rezultatem stały się liczne wystawy polskich zbiorów za granicą oraz obcych w Muzeum Narodowym w Warszawie. Cykl wystaw milenijnych prezentował sztukę polską w stolicach zachodniej Europy oraz muzeach Stanów Zjednoczonych. Obok wymiany wystaw, Muzeum otrzymało bezterminowy depozyt dzieł sztuki starożytnej z Luwru w 1960 r., samo użyczając dzieło Piotra Michałowskiego i obraz Bernarda Bellotta (obecnie depozyt Zamku Królewskiego). Ukoronowaniem stałej współpracy Muzeum Narodowego z innymi instytucjami kulturalnymi w Polsce stała się wygrana walka o odbudowę Zamku Królewskiego w Warszawie. Jego wyposażenie, ocalałe w magazynach Muzeum, zostało przekazane na Zamek w latach osiemdziesiątych.

W wyniku powojennych przemian Muzeum ponownie rozszerzyło zakres swojej kolekcji. Wyodrębniono ze zbiorów Galerię Sztuki Średniowiecznej, Sztuki Współczesnej oraz Dział Sztuki Orientalnej, utworzono zaś od podstaw Galerię Sztuki z Faras. Muzeum rozwinęło się jako placówka naukowa, która prowadzi badania we wszystkich dziedzinach sztuki związanych z jego zbiorami
i współpracuje ze szkołami wyższymi.Światową renomę zyskała działalność naukowa Galerii Sztuki Starożytnej, zainicjowana pod kierunkiem prof. Kazimierza Michałowskiego (wicedyrektora Muzeum 1945-1981) i prowadzona wespół z Uniwersytetem Warszawskim oraz Polską Akademią Nauk. Wykopaliska prowadzono na Krymie (1956-1958), w Egipcie, Sudanie, Syrii i na Cyprze. Prawdziwą rewelacją było odkrycie przez polską misję w Faras w północnym Sudanie katedry z nubijskimi freskami, z których połowę otrzymało Muzeum. Pozwoliło to stworzyć w Muzeum w 1972 r. unikatową na świecie Galerię Sztuki Faras, a także utworzyć Międzynarodowe Towarzystwo Badań Nubiologicznych. Opracowania wykopalisk są wkładem do egiptologii oraz nubiologii światowej, jak i do badań nad ikonografią chrześcijańską, prowadzonych wespół z działem sztuki średniowiecznej.


Badaniom nad sztuką europejską patronował prof. Jan Białostocki, kurator Galerii Sztuki Obcej (1956-1988), najwybitniejszy polski historyk sztuki nowożytnej. Zainicjował on wydawanie kwartalnika Bulletin du Musée National de Varsovie (1960), który, ukazując się w językach obcych, do dziś upowszechnia za granicą zbiory Muzeum oraz wyniki studiów nad nimi. Regularne wystawy prezentowały wybrane aspekty twórczości mistrzów malarstwa europejskiego, które, jak "Rembrandt i jego krąg" (1956), wraz z towarzyszącym jej sympozjum, czy "Malarstwo weneckie" (1968), stawały się wydarzeniami w skali międzynarodowej.

Trwałym wkładem do badań nad sztuką rodzimą prowadzonych w Galerii Malarstwa Polskiego pod kierownictwem prof. Stefana Kozakiewicza, a później dr Krystyny Sroczyńskiej, dr Agnieszki Morawińskiej i Elżbiety Charazińskiej jest długa seria monograficznych wystaw artystów działających w Polsce od XVIII do początków XX w., których katalogi są często pierwszymi opracowaniami oeuvre poszczególnych twórców. Do tych pionierskich dzieł należy monografia Bernarda Bellotta (1969), wystawy Marcella Bacciarellego (1970), Aleksandra Gierymskiego (1951, 1974), Wojciecha Gersona (1978), Józefa Simmlera, Władysława Podkowińskiego (1990). Galeria Sztuki Polskiej, tak jak i inne działy, ściśle współpracuje z innymi muzeami polskimi, wymieniając wystawy a także wypożyczając własne obiekty na wystawy organizowane przez inne galerie. Licznymi opracowaniami oraz wystawami owocuje działalność Ośrodka Badań nad Portretem Polskim, którego dziełem jest utworzona w 1962 r. w Wilanowie Galeria Portretu Polskiego od XVI do drugiej połowy XIX w. W 1958 r. podjęto decyzję o utworzeniu Galerii Sztuki Współczesnej, obejmującej malarstwo, rzeźbę, grafikę i sztukę zdobniczą od pierwszej wojny światowej aż do chwili bieżącej.

Od pierwszych lat powojennych organizowano w Muzeum wystawy także współczesnych artystów polskich i obcych. Galeria koncentruje się przede wszystkim na dokumentowaniu twórczości artystów polskich XX wieku, a Gabinet Rysunków i Rycin Współczesnych posiada również kolekcje prac twórców światowych. Oddziałem MNW jest Muzeum im. Xawerego Dunikowskiego w pałacu w Królikarni, z bogatą kolekcją dzieł artysty, a także założone w 1968 r., jako pierwsze na świecie, Muzeum Plakatu w Wilanowie. Dorobkiem Galerii Sztuki Współczesnej i Gabinetu Grafiki i Rysunków Współczesnych jest szereg ważnych wystaw artystów polskich XX wieku, jak np. pierwsza w tej skali prezentacja twórczości Tadeusza Makowskiego w 1960 r., możliwa dzięki zakupowi jego spuścizny z Paryża; wystawa Formistów, gigantyczna prezentacja wszystkich znanych prac malarskich Witkacego z kolekcji publicznych i prywatnych w Polsce i za granicą (1989-1990).

Dynamiczny rozrost zbiorów wcześnie ujawnił fakt braku miejsca w Muzeum na właściwą ich ekspozycję. W 1964 r. dobudowany został na osi głównej na tyłach gmachu ryzalit projektu Karola Goławskiego i Stefana Kozinskiego (ukończony w 1972 r.). Pomieścił on dwie sale wystaw czasowych oraz zbiory sztuki współczesnej. Jednak i to okazało sie wkrótce za mało. Przez ponad trzydzieści lat stałej przestrzeni ekspozycyjnej pozbawiona była Galeria Sztuki Zdobniczej.

W 1982 r. w warunkach stanu wojennego Stanisław Lorentz złożył rezygnację z funkcji dyrektora, ponownie w latach 1990-1991 był dyrektorem honorowym. Ostatnia dekada upłynęła, tak jak i w wielu innych muzeach Europy, pod znakiem poszukiwania dróg wyjścia z trudnej sytuacji lokalowej. Projektowana w drugiej połowie lat osiemdziesiątych adaptacja strychów i nadbudowa odrzucona została ze względów technicznych.

W 1992 r., 130-lecie istnienia Muzeum uczczone zostało otwarciem nowej Galerii Malarstwa Polskiego, wyposażonej dzięki pomocy finansowej rządu szwajcarskiego w nowe oświetlenie. W jej ramach po raz pierwszy udostępniony został widzom Gabinet Miniatur Polskich i Obcych. W 1993 r. "zwrócono" publiczności Galerię Sztuki Zdobniczej, obejmującą dzieła rzemiosła polskiego, a w 1994 r. ponownie otwarto pomniejszoną i uboższą Galerię Polskiej Sztuki XX w.
Na mocy rozporządzenia Ministra Kultury i Sztuki z dnia 17 marca 1995 r., cztery z dotychczasowych oddziałów Muzeum Narodowego w Warszawie rozpoczęły działalność jako samodzielne instytucje (Muzeum Pałac w Wilanowie, Łazienki Królewskie oraz muzea w Łowiczu i w Krośniewicach).
Muzeum zaś przeszło na przełomie lat 1995-1996 gruntowną reorganizację kolekcji i sposobów zarządzania. Wrócono do koncepcji zbiorów, jako wielkich zespołów zabytków i wyodrębniono zbiory galeryjne i studyjne. Odtworzono istniejące przed wojną Zbiory Rzeźby, powołano także nowe: Zbiory Sztuki Wschodniochrześcijańskiej (z rozszerzonej Galerii Faras) i Zbiory Iknonograficzne i Fotograficzne. Nowy Statut Muzeum wydany przez Ministra Kultury i Sztuki dn. 21 marca 1996 r. ostatecznie uprawomocnił nową strukturę Muzeum.

Kontakt:

Al. Jerozolimskie 3
00-495 Warszawa
tel. +48 22 621 10 31, 629 30 93
fax +48 22 622 85 59
E-mail: muzeum@mnw.art.pl
WWW: www.mnw.art.pl / http://www.facebook.com/MuzeumNarodowe